Dziś temat na czasie. W swojej praktyce wywłaszczeniowej natrafiam bowiem często na sprawy służebności przesyłu. Czasem są one załatwiane na drodze administracyjnej jak wywłaszczenie (tak, ale o tym innym razem). Jednak najczęściej moi klienci pytali po zwrocie nieruchomości lub przy okazji sprawy: co z tymi słupami na działce? Te zaś często wiązały się z długotrwałym procesem przed sądem powszechnym w toku, którego gestor potwierdzał zasiedzenie służebności przesyłu.
Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) możemy wprost powiedzieć: będzie to niemożliwe.
Co dokładnie orzekł Trybunał?
Trybunał Konstytucyjny zajął się pytaniem prawnym sądów z Grudziądza i Brodnicy. Sednem sprawy było to, czy można zasiedzieć coś, co w świetle prawa nie istniało.
Werdykt jest miażdżący dla przedsiębiorstw przesyłowych. Trybunał uznał, że art. 292 w związku z art. 285 Kodeksu cywilnego są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim pozwalały na nabycie przez zasiedzenie „służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu” przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu (czyli przed 3 sierpnia 2008 r.).
Mówiąc prościej: Nie można zasiedzieć prawa, którego ustawodawca nie stworzył.
Dlaczego to orzeczenie jest przełomowe?
Dotychczasowa linia orzecznicza Sądu Najwyższego była w istocie „prawotwórcza”. Nie ma wątpliwości, że chciano w ten sposób usankcjonować stan faktyczny na korzyść energetyki, gazownictwa i wodociągów, bo były to stany niejako „zastane”.
Trybunał Konstytucyjny wskazał w tym zakresie kilka zdroworozsądkowych poglądów.
Po pierwsze, że Sąd nie może tworzyć nowych praw rzeczowych. Skoro przed 2008 rokiem kodeks cywilny nie znał służebności przesyłu, to taka służebność nie istniała.
Po drugie, właściciele gruntów w latach 70. czy 90. nie mogli wiedzieć, że biegnie przeciwko nim termin zasiedzenia prawa, które zostanie wprowadzone dopiero w 2008 roku. Taka sytuacja była naruszeniem konstytucyjnej zasady zaufania do państwa i stanowionego prawa.
Po trzecie, klasyczna służebność gruntowa wymaga istnienia konkretnego sąsiada (tzw. nieruchomości władnącej), którego działka zyskuje na obciążeniu naszej. W przypadku sieci przesyłowych trudno wskazać taką nieruchomość – sieć służy przedsiębiorstwu, a nie konkretnej działce obok.
Co to oznacza dla Ciebie, Właścicielu?
Jeśli masz na działce słupy, rury czy kable, a przedsiębiorstwo odmawiało zapłaty, machając przed nosem zarzutem zasiedzenia (twierdząc, że termin upłynął np. w 2000 roku) – sytuacja właśnie uległa radykalnej zmianie.
Skoro instytucja służebności przesyłu powstała w 2008 roku, to najwcześniejszy możliwy termin zasiedzenia w dobrej wierze upłynąłby w 2028 roku (20 lat), a w złej wierze – dopiero w 2038 roku (30 lat). Oznacza to, że dzisiaj przedsiębiorstwa nie mają tytułu prawnego do Twojego gruntu wynikającego z zasiedzenia.
Otwiera to drogę do żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości (za okres nieprzedawniony) oraz ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem na przyszłość.
To nie koniec walki
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego usuwa z systemu prawnego wadliwą interpretację, która przez lata decydowała o nieopłacalności prowadzenia procesu sądowego. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorstwa przesyłowe dobrowolnie poddadzą się tej interpretacji. Będą szukać innych dróg obrony, np. powołując się na stare decyzje wywłaszczeniowe (czemu jak wspomniałem też można zaradzić na drodze administracyjnej).
Zapraszam do kontaktu wszystkich, którzy planują uregulować status urządzeń na swojej działce. Czas na weryfikację starych spraw i skuteczną walkę o należne pieniądze.
Jakub Żak
adwokat
***
Kiedy przysługuje zaliczka na poczet odszkodowania za wywłaszczenie w trybie specustawy drogowej?
Analizując zagadnienie odszkodowania w związku z wywłaszczeniem nieruchomości w trybie tzw. specustawy drogowej, koncentrujemy się zwykle na walce o ustalenie słusznej kwoty rekompensaty. Równie istotna jest jednak kwestia dostępu do tych środków.
Ustawodawca, mając na uwadze przewlekłość postępowań i potrzebę szybkiego zrekompensowania straty, wprowadził instrument zaliczki, stanowiący istotne wsparcie finansowe dla osób wywłaszczonych [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }